پوشش سیاه بلوط زاگروسکی از کشتار پروانه های جوانه زده


آفتی به نام شب پره بلوط که در سال های اخیر گونه های بلوط را به ویژه در جنگل های غرب و شمال غرب کشور مورد حمله قرار داده است و امروزه با خشک شدن بسیاری از آنها در استان های مختلف به جای جنگل های سرسبز راهی بیابان برهوت می شوند.

پروانه جوانه زن بلوط آفت بسیار مخربی است که سال هاست استان های ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، فارس، آذربایجان غربی، کهگیلویه و بویراحمد و حتی بخش هایی از جنگل های شمال کشور را درگیر کرده است. به همین دلیل بیش از دو دهه است که جنگل های پیرانهر و سردشت آذربایجان غربی درگیر این آفت بوده و خسارت زیادی دیده است.

وقتی در اوایل دهه 60 گزارش شد که در ایران آفتی وجود دارد که فقط روی بلوط زندگی می کند، همه فکر می کردند که با سمپاشی یا مراقبت از چنین درختانی می توان یک موجود بیگانه را از بین برد.

سازمان حفاظت محیط زیست در سال 1362 شب پره بلوط را یکی از مهم ترین آفات برگ خوار جنگل های زاگرس اعلام کرد.

اکنون، حدود چهار دهه بعد، به گفته یک مهندس گیاه شناسی، هر ساله بسیاری از درختان با تغذیه از جوانه های لارو و برگ های بلوط، برگ های خود را از دست می دهند که منجر به پوسیدگی می شود.

مینا گربان زاده به جام جم می گوید: لاروها برای خود لانه می کنند و از سطح شاخه ها نخ می بافند و با خوردن سر از نخ ها شروع به خوردن برگ می کنند. این حشره نسلی است که در زمستان به صورت تخم روی سطح شاخه های چند ساله، سرشاخه ها و زخم های ناشی از ریزش برگ ها باقی می ماند و در بهار تخم ها لارو می شوند و شروع به تغذیه از برگ های جوان می کنند. لاروها در اواسط بهار به رشد کامل می رسند و سپس به شکل پروانه ظاهر می شوند و در نهایت در اوایل تابستان پس از نابودی کامل درختان دوباره تخم می گذارند و این چرخه ادامه می یابد.

53 هزار هکتار جنگل زیر بیل آفات

در سال‌های اولیه که پروانه بلوط به جنگل زاگرس برخورد کرد، مسئولان می‌گفتند هر بار که آفتی از بین می‌رفت، طراوت بلوط‌ها بدتر می‌شد، اما امروز هیچ‌کس از طراوت از دست رفته و مهمتر از آن شادابی از دست رفته صحبت نمی‌کند. بقای بلوط ها

بدون شک اگر این روند ادامه پیدا کند، شاید در آینده نزدیک درخت بلوطی نباشد که بخواهد درباره سلامت یا زیبایی و حتی بیماری و مرگ آن اظهار نظر کند.

در این میان کهگیلویه و بویراحمد یکی از استان های ایران با طبیعتی زیبا و بکر است که در دل زاگرس قرار دارد.

امسال نیز مانند سال های گذشته بر اساس گزارش های اخیر، بلوط در برخی نقاط استان به گونه های مهاجم پروانه سفید برگ آلوده شده و رو به کاهش است. بلوط های این منطقه روزهای سختی را می گذرانند و دیگر رنگی بر چهره ندارند. اتفاقی که در آن مرثیه ای تلخ از بدنشان حکایت می کند.

با شروع سال 1401 اخباری مبنی بر آفت پروانه خوار بلوط در قلب اکوسیستم کهگیلویه و بویراحمد منتشر شد. خبرها حاکی از آن است که هر کدام هزاران درخواست و درخواست برای رسیدگی فوری به این وضعیت داشتند.

گویی بهار آغاز پاییز بلوط های زاگروسکی بود و هر روز که می گذشت سایه سنگین این مصیبت به شدت بر درختان می افتاد.

در اواخر خرداد آفت پروانه بلوط سبز رنگ زرد شد و این هیولای سرکش و بی بند و بار یکی پس از دیگری بر درختان افتاد و نفس آنها را گرفت.

درختانی که تا دیروز نقش مهمی در اکوسیستم منطقه داشتند، دیگر زنده نمی مانند و به راحتی از بین می روند.

به گزارش منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، بیش از 53 هزار هکتار از جنگل های مناطق مختلف از جمله باشت، باخمایی و کهگیلویه به دلیل تغییر اقلیم درگیر پروانه های برگ خوار شده است.

کارشناسان بر این باورند که جنگ مداوم می تواند زاگرس و درختان آن را به انتهای تلخ بلوط پیوند دهد و باعث شود هر روز درختان بیشتری پژمرده شوند و بمیرند.

از 53000 هکتار جنگل قطع شده حدود 20000 هکتار بسیار شدیدتر است.

در همین رابطه مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کهگیلویه و بویراحمد با تایید اینکه کرم جوانه خوار بلوط هم اکنون 53 هزار هکتار از جنگل های کهگیلویه و بویراحمد را در بر گرفته است به جام جم گفت: وحشتناک خواهد بود. و به زبان ساده، درختان از بین خواهند رفت.

سعید جاویدباخت میزان شیوع این آفت را بالا توصیف کرد و با اشاره به میزان خسارت وارده به جنگل های استان گفت: زمان انتقال به مناطق دیگر فرا رسیده است.

وی سمپاشی را بهترین راه مبارزه با آفت عنوان می کند اما با توجه به بافت جغرافیایی جنگل های استان و کوهستانی بودن آن نیاز به پهپاد سمپاشی برای انجام این کار است که کهگیلویه و بویراحمد بدشانس بود.

شمارش معکوس برای خشک شدن درختان سه استان

جنگل های بلوط زاگرس از نظر حفاظت از منابع خاکی، فرآورده های فرعی، ذخایر ژنتیکی، مصارف درمانی و فرصت های بوم گردی منحصر به فرد بوده و حفاظت از آن ها در برابر بیماری ها و آفات به ویژه آفات خوار جوانه های بلوط حائز اهمیت است. با این حال چند سالی است که بلوط های کردستان، کهگیلویه، عبیر احمد و آذربایجان غربی بیش از سایر مناطق تحت تاثیر این آفت قرار گرفته اند و کارشناسان احتمال خشک شدن همه درختان را دارند.

همین جملات کافی است تا بدانیم جنگل های زاگرس کردستان وضعیت خوبی ندارند و با گذر از این مناطق درختان نمایان است.

جادوگرانی که علاوه بر خشکسالی، بیماری ها و آفاتی را به تصویر می کشند که از بلوط تغذیه می کنند.

از دو میلیون و 937 هزار هکتار مساحت استان کردستان، بیش از 374 هزار هکتار آن جنگل است. جنگل‌هایی که بخشی از مجموعه زاگرس شمالی هستند و در 50 هزار سال اخیر شکل گرفته‌اند و از نظر حفظ منابع خاک، فرآورده‌های فرعی، ذخایر ژنتیکی، مصارف پزشکی، فرصت‌های اکوتوریسمی و ارزش‌های حیاتی از اهمیت بالایی برخوردار هستند.

جنگل‌های این استان که بخشی از جنگل‌های غرب کشور است، بیشتر در اطراف شهرستان‌های بانه، مریوان و سروآباد قرار دارند و پس از جنگل‌های شمال در رتبه دوم قرار دارند.

به گفته کارشناس اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان، برگ خواران و جنین های بلوط که در سال های اخیر در جنگل های زاگرس به ویژه در کردستان و سروآباد به گونه های مختلف بلوط حمله کرده اند خطرناک هستند. آفتی که رشد چوب را کاهش می دهد جنگل زدایی تغییر در زادآوری و توالی و حتی مرگ درختان است.

پیمان فتاحی می گوید: «از بین رفتن برگ درختان در فصل رشد باعث از بین رفتن ابزار و وسایل تولید درخت و در نتیجه کاهش میزان فتوسنتز می شود. در نتیجه قطر رویش و ارتفاع آن کاهش می یابد و ادامه این وضعیت برای چندین سال متوالی ممکن است منجر به کاهش تولید چوب و تخریب جنگل ها شود.

وی توضیح می دهد: لاروهای زودرس بلوط در اوایل بهار وارد جوانه های بلوط می شوند و از آنها تغذیه می کنند و لاروهای بالغ نیز تا دیر شدن کامل درختان از برگ ها تغذیه می کنند. “آنها بی برگ هستند.”