کلاغ ها را وارد کنید


تغییر در تعادل جمعیت هر گونه در محیط می تواند دلایل زیادی داشته باشد و ناخودآگاه زندگی ما را تحت تاثیر قرار دهد. همه ما حیوانات و پرندگان قبلاً در جایی زندگی می‌کردیم که اکنون شهر می‌نامیم و جمعیت نسبتاً متعادلی داشتیم، اما اکنون در شرایط غیرعادی زندگی می‌کنند و باید ببینیم این موضوع چگونه بر بحران‌های آینده تأثیر می‌گذارد. این امر مانع از افزایش جمعیت آنها شد. با علیرضا هاشمی، کارشناس ارشد محیط زیست گفت وگو کرده ایم.

گونه‌های مختلف کلاغ‌ها رفتارهای متفاوتی از خود نشان می‌دهند و این مشکل می‌تواند بر تنوع جمعیت آنها در روزهای مختلف سال تأثیر بگذارد. هاشمی در این باره می گوید: مثلا در ابتدای پاییز شاهد مهاجرت کلاغ های سیاه یا «کلاغ ها» هستیم که به شهرها می رسند. جمعیت غالب آنها در بهار و تابستان به عرض های شمالی مهاجرت می کنند و در پاییز به کشور باز می گردند و به جمعیت کلاغ های معمولی می پیوندند، بنابراین به نظر می رسد جمعیت آنها افزایش چشمگیری داشته است.

هاشمی ادامه می دهد: این مشکل مخصوص زاغ هایی نیست که در مدت زمان طولانی مهاجرت می کنند و حتی در کلاغ معمولی که گاهی روزانه مهاجرت می کند و در طلوع و غروب خورشید مهاجرت های کوتاهی دارد نیز دیده می شود. با مجموع همه این عوامل به نظر می رسد جمعیت کلاغ ها افزایش چشمگیری داشته است و افزایش آن ها به دلایل مختلفی بوده است که باید هر کدام در جای خود به طور دقیق و علمی بررسی شود و به هر قسمت جداگانه پاسخ داده شود.

دسترسی آسان به غذا

علیرضا هاشمی کارشناس ارشد محیط زیست می گوید: کلاغ ها بزرگترین گنجشک ها و از باهوش ترین و پیچیده ترین پرندگان امروزی هستند. مدتی است که تعداد کلاغ ها در برخی شهرها افزایش یافته است و این امر دلایل مختلفی دارد. اولاً غذای طبیعی دارند و ثانیاً دشمن طبیعی ندارند. ما در پارک قیطریه، پارک لاله و پارک ملت تهران کلاغ هایی داریم که به قدری پیر هستند که توانایی پرواز را از دست داده اند، اما چون غذای کافی روی زمین است. و هیچ دشمنی وجود ندارد، آنها هنوز زنده هستند. باقی مانده ای که مردم از غذا به این حیوانات می دهند یا در شهر می گذارند برای آنها غذای آماده محسوب می شود و حتی بدون پرواز هم می توانند از آن استفاده کنند.
وی می افزاید: اگر در طبیعت بودند حتماً نابود می شدند، بنابراین ما انسان ها بخشی از دلیل افزایش جمعیت آنها هستیم.

تغییر در شکل بناها و بافت شهر و روستا

هاشمی درباره دیگر عوامل افزایش جمعیت کلاغ ها در برخی شهرها اینگونه توضیح می دهد: زیستگاه این پرندگان توسط انسان از بین رفته است و دلیل دیگر آن خشکسالی است. بسیاری از باغ های اطراف شهرها ویران شد و زیستگاه کلاغ ها محدودتر شد. بیاد داشته باشیم که قبلاً شهرها بسیار کمتر بود و این ما بودیم که وارد قلمرو حیوانات و پرندگان مختلف شدیم و اکنون می خواهیم همه آنها را نابود کنیم و خودمان بمانیم. وی می افزاید: وقتی به بافت شهری و خانه های قدیمی گذشته نگاه کنید، می بینید که بیشتر خانه ها دارای سقف شیروانی بوده اند. کبوتر، گنجشک، گنجشک، پرستو، پفین در آنها زندگی می کردند. در حالی که خانه های جدید همگی آپارتمانی هستند و بالکن های بسیار کوچکی دارند و سقف ها همگی شیبدار است. محیط زندگی هر یک از ما بسیار تغییر کرده و زیستگاه این پرندگان بسیار کاهش یافته است. بنابراین با از بین رفتن بسیاری از این زیستگاه ها، زیستگاه این پرندگان محدود شده و طبیعی است که در مناطق شهری و پارک ها به درختان حمله کنند.

افزایش جمعیت برخی از گونه ها نه تنها مختص ایران است

هاشمی درباره وضعیت سایر کشورها و گونه هایی که جمعیت آنها به طور غیرعادی افزایش یافته است، می گوید: تعداد زاغ ها در اروپا زیاد شده، گاهی رفتارهای پرخاشگرانه از خود نشان داده اند و پیش از این نیز چنین رکوردهایی داشته اند. بعضی جاها تعداد کلاغ های هندی زیاد شده مثلا در شهرهای جنوبی ما این کلاغ زیاد شده است. در روستاها و حتی در بسیاری از مناطق حفاظت شده، زاغی بسیار زیاد شده است، زیرا مانند گذشته دشمن طبیعی ندارد. ما شاهد این تحولات در سایر نقاط جهان هستیم. پرندگان بسیار زیبا مانند طوطی ها به دلیل فعالیت های انسانی می توانند تعادل جمعیت را به هم بزنند. به عنوان مثال رهاسازی و پرورش بیش از حد یک طوطی خاص در یک جزیره، آن را به گونه ای مهاجم تبدیل کرده است تا جایی که دستگاه های مربوطه دستور جمع آوری این گونه را صادر کرده اند.

خطرات افزایش از هر نوع برای محیط زیست

وقتی زندگی گونه های مختلف با مردم آمیخته می شود عواقب زیادی جای خود را می گیرد، به عنوان مثال کاکای های دریاچه چیتگر که بسیار مورد استقبال مردم است، اگرچه شهرداری تابلوهایی نصب کرده و از مردم خواسته است که غذا ندهند، اما باز هم مردم از دستانشان به آنها غذا می دهند. برای پرنده، این یک شمشیر دو لبه است. به عنوان مثال، با توجه به اینکه معمولاً از ضایعات غذایی انسان تغذیه می کند، می تواند در خطر باشد. به همین ترتیب با کاهش فعالیت پرندگان و کاهش عناصر کمیاب در جیره، با خطراتی مواجه خواهند شد که حتی بر روی اکوسیستم نیز تأثیر منفی خواهد گذاشت، به طوری که نظم را در بین سایر گونه ها به هم می زند. در واقع، نزدیک بودن بیش از حد به افراد، آنها را آسیب پذیر می کند.

چه می توانیم بکنیم؟

غذا دادن به حیوانات به ویژه پرندگان در فصل سرما در کشور ما نوعی ارزش و دلسوزی برای سایر موجودات زنده محسوب می شود. به نظر بسیاری از مردم، باقیمانده غذایی که قرار است دور ریخته شود، می تواند پرنده را از گرسنگی نجات دهد. بوم شناسان و جانورشناسان بارها درباره مناسب بودن غذای مصرفی انسان برای پرندگان هشدار داده اند. اگرچه مشکل افزایش برخی گونه‌ها منحصر به ایران نیست، اما بسیاری از کشورها با تحقیقات علمی دقیق و تأمل در تعاریف قوانین شهروندی، تلاش‌های جمعی و آگاهی عمومی توانسته‌اند در مدیریت گونه‌ها مؤثر عمل کنند.
هاشمی درباره عواقب تغذیه انسان با پرندگان می گوید: کشورهایی که سابقه بهتری نسبت به ما در رعایت حقوق حیوانات و حقوق شهروندی دارند، این کار را ممنوع کرده اند. غذایی که به پرندگان می دهیم، چون غذای انسان است، ممکن است جوابگوی نیازهای غذایی پرندگان نباشد و برای آنها مضر باشد، اما چون غذا در دسترس و سیر کننده است، آن را می خورند. در نتیجه تحرک او در تهیه غذا کاهش می یابد و غذای نامناسب و ناکافی دریافت می کند. وی با تاکید بر اینکه درست است که ما باعث تخریب زیستگاه پرندگان شده ایم، می گوید: حقوق حیوانات ایجاب می کند که چاره اندیشی کنیم اما راه حل این است که زباله های غذایی خودمان را دور نریزیم. با کاشت بذر گیاهان، درختان و ایجاد زیستگاه مناسب برای آنها می توان تا حدودی این مشکلات را برطرف کرد. به عنوان مثال طوطی ها و دارکوب ها به درختانی با قطر زیاد نیاز دارند تا در آنها زاد و ولد کنند، بنابراین ایجاد چنین زیستگاه هایی برای آنها ضروری است. در واقع آگاهی از این نیازها و تلاش برای رفع آنها می تواند اقدام موثری باشد. از سوی دیگر، ما باید مراقب باشیم زیرا نزدیکی بیش از حد افراد و پرندگان می تواند خطرناک باشد. با توجه به وجود بیماری هایی مانند آنفولانزای حاد پرندگان، باید همیشه حریم خصوصی افراد و حیوانات را رعایت کنیم.

روزنامه جام جم